شب چله در لنگرود ( چله شو در لنگرود )
يلدا، در مفهومي ديگر، به معناي زاد و زايش و در فرهنگ آريايي شب زادن مهر است.شب چله: چهل روز از زمستان كه آغاز آن برابر است با اول جدي و هفتم دي ماه جلالي و بيست و دوم دسامبر ميلادي است.
شاعران پارسي گوي زلف، چشم و دل يار را در سياهي و روز هجران و جدايي و دوري را در درازي به شب يلدا تشبيه كرده اند.در باورهاي آيين باستاني، يلدا، شب زاد و زايش مهر است، از اين رو ريشه و پيشينه اين باور به ديرينه ترين روزگار آييني ايران باستان در آن سوي هزارهها ميرسد(به ايزد مهر و آيين مهر يا روزگار مهرپرستي آرياييان).
يلدا اول زمستان و شب آخر پاييز است كه درازترين شبهاي سال است و در آن شب يا نزديك به آن آفتاب به برج جدي تحويل مي كند و قدما آن را سخت شوم و نامبارك مي انگاشته اند. در بيشتر نقاط ايران در اين شب مراسمي انجام مي شود.
شب چله يا شب يلدا، ميراث چند هزار ساله آريايي پديدار شد، ادامه يافت و تا به امروز رسيد.پس از دوران تاريخي و پيدايش آيين آرياييها، شب چله را گرامي داشتند و در گذشته ايرانيان ميوه هايي را كه تا آن شب سالم مانده بود با آجيل و خوراكي هاي ديگر فراهم مي آوردند و همه با هم پاسي از شب را با شادي و سرور مي گذراندند و با اين شيوه به پيشواز چله بزرگ مي رفتند كه از فرداي آن روز شروع مي شد و تا جشن سده، چهل روز ادامه داشت.
در اين شب هر خانواده ميوه هايي مانند انار، هندوانه، خربزه، سيب، انگور و به را فراهم مي كنند و با خود به جشن شب چله مي روند، در ميان ميوه ها، هندوانه از اهميت بيشتري برخوردار است زيرا بعضي از آنان براين باورند كه اگر مقداري هندوانه را در شب چله بخورند در سرتاسر چله بزرگ و كوچك يعني زمستاني كه در پيش دارند، سرما و بيماري بر آنان اثر نخواهد گذاشت. غير از ميوه گاهي آجيل شيرين و شربت نيز از خوراكي هاي شب چله است كه تا پاسي از شب همه دور هم مي نشينند تناول مي كنند. گاهي مادر بزرگ ها داستانهاي شيرين روزگار گذشته را براي بچه ها تعريف مي كنند. پدربزرگ ها شاهنامه مي خوانند و از حماسه هاي افتخارآفرين ايرانيان سخن مي گويند. همه با شادي و خرمي شب چله را مي گذرانند و با نيايش شب را همراهي مي كنند و گاهي آن را به سپيده دم مي رسانند.
در شهرها و روستاهاي گيلان، شب چله را گرامي مي دارند و جشن مي گيرند، ميوه و آجيل شب چله گيلاني ها عبارت است از: ليمو، پرتقال، انار، هندوانه، فندق، پسته و تخمه.گيلاني ها خوردن هندوانه را در شب يلدا واجب مي دانند، زيرا بر اين باورند كه هر كس شب چله هندوانه ميل كند در زمستان از سرما درامان مي ماند و معتقدند هر كس در شب چله، هندوانه بخورد در تابستان احساس تشنگي نمي كند.
شب چله در لنگرود ( چله شو در لنگرود )
در شهرستان لنگرود هم این آیین سنتی کماکان مثل سایر شهرستانهای گیلان شب یلدا را در کنار خانواده جشن می گیرند.
آب كونوس، يكي از خوردني هاي شب چله است. خربزه، نقل و ببيشته برنج كه تركبي از برنج بو داده، هسته خربزه و هسته هندوانه، دانه و مرجو و همينطور خوج كه گلابي محلي است.
مراسم شب چله گيلاني گيلانيان در اين شب اشعار ذيل را زمزمه مي كنند:
امشو، شب چله خانم جير پله چاقو بزنيم هندونه كله يعني:امشب شب چله است.خانم، زير پله است.چاقو، به كله(محل اتصال به بوته) هندوانه بزنيم.
بردن «شب چله اي» براي نو عروسان بردن «شب چله اي» براي نو عروسان، قصه گويي و ترانه خواني از جمله آيين هايي است كه در گیلان و در لنگرود انجام مي شود.
فال پوست هندوانه:پوست هندوانه را ميبرند و چهار قسمت ميكنند و در يك دست ميگيرند و نيت ميكنند و از جلو به پشت مياندازند:اگر 2 قطعه سبز و دو قطعه سفيد بيفتد – خير است،اگر 3 قطعه سبز و يك قطعه سفيد بيفتد – خوب است،اگر يك قطعه سبز و 3 قطعه سفيد بيفتد – باطل است و سرانجام اگر هر 4 قطعه سبز باشد خيلي خوب است.
یکی از مراسم پخت نانهای محلی شامل : نان خلفه / Kholfeh / نان تیمجان / Teimjan / ، ( بپته لاسو نان نوع دیگری از نان برنجی است ) در این شب تهیه می شود و تمام نزدیکان خانواده جهت تهیه نان به صاحب خانه کمک می کنند .
اکثر مردم لنگرد برای شام از ماهی سفید استفاده می کنند .
بعد شام اعضای خانواده به گب و گفت از دوران گذشته می پردازند و یاد و خاطره عزیزان از دست رفته را در این شب زنده نگه می دارند . بازی های قدیم گل یا پوج یا گوره بازی از بازی های سنتی آن دوران بود را انجام می دهند و لطیفه می گویند و می خندند .
یکی از قدیمی ترین آیین ها خوردن برف دوش آو بود . در زمان گذشته بر اثر بارش برف زیاد در این فصل مردم برفی را که یک شب هم بر زمین نشته باشد و یخ زده باشد با شیره انگو ترکیب می کردند و از آن در این شب استفاده می نمودند که به آن برف دوش آو می گفتند اگر در این برفی نمی بارید بجای برف از یخ استفاده می کردند به طوریکه یخ را در پارچه ای می ریختند و آن را با سنگ خردش می کردند و سپس آن را در داخل یک کاسه می ریختند و با شیره انگور و گاهی هم اگر شیره نبود با شکر مخلوط می کردند و مورد استقبال مهمانان قرار می گرفت .
بعد از برداشت کدو از مزارع و استفاده آن برای نان و حلوای محلی تمام تخم های کدو را جمع می کنند و در زیر حصر یا زیر بخاری قرار می دهند تا خشک شود و در شب یلدا آن را بو داده و از آن استفاده می کنند .
لطفا در صورت ممکن خاطرات گذشته خود را در باب شب یلدا برای ما ارسال نمایید .
میثم موسی پور
مقدم همۀ عزیزان را گرامی میداریم، در ضمن ما را با ارائۀ نظرات و پیشنهادات سازندۀ خود در اصلاح این وبلاگ یاری فرمائید.